Interview over Gagarin

GRAPHIC NOVEL OVER EERSTE MAN IN DE RUIMTE
auteur:Geert De Weyer
Bron: Cobra.be

Vandaag is het precies vijftig jaar geleden dat de eerste sterveling in de ruimte werd gekatapulteerd. Hoe dat avontuur precies tot stand kwam, en hoe het nadien de Russische astronaut Joeri Gagarin verging, vertelt de goed gedocumenteerde graphic novel 'Gagarin: het grootste avontuur van de mensheid'. Een gesprek met scenarist Rob van Scheers, die voor zijn boek naar Rusland en Kazachstan trok.

Pojechali!

Met de Russische kreet 'Pojechali!' ('Daar gaan we!') werd op 12 april 1961 vanuit de controlekamer op Baikonoer in Kazachstan het startsein gegeven voor een krankzinnige missie die dagenlang de hele wereld in zijn ban hield. Joeri Gagarin - dan 27 jaar - weet het niet, maar het brein achter de hele ruimtevaartoperatie geeft hem slechts vijftig procent kans om heelhuids terug naar de aarde te keren. Gagarin slaagt wonderwel in zijn opdracht en wordt als een held ontvangen. Voor 'de Columbus van de toekomst' zijn gouden tijden weggelegd. Heel even maar…

Journalist en schrijver Rob van Scheers schreef eerder al de biografie van Paul Verhoeven (2008) en was coauteur van het succesvolle boek "Jezus van Nazareth" (2008). Hij raakte volledig in de ban van de (Russische) ruimtevaart na een bezoek aan Sterrenstad in Moskou. De reportage die daaruit voortsproot en gepubliceerd werd in het literaire tijdschrift Hollands Maandblad, was de rechtstreekse aanleiding voor het scenario van de graphic novel "Gagarin". De heldere en zelfs dromerige tekeningen zijn van de in Nederland residerende Spanjaard Gustavo Garcia.

Popster in de USSR
In "Gagarin: het grootste avontuur van de mensheid" volgt van Scheers Joeri Gagarin vanaf zijn eerste proeven die hij, samen met twintig andere aspirant-kosmonauten, aflegde in de hangars van vliegbasis Nikel. Hij eindigt het boek met het fatale vliegtuigongeluk dat abrupt een einde maakte aan de - dixit van Scheers - "eerst popster van de Sovjet-Unie". Tussendoor wordt duidelijk hoezeer de Russen de Amerikanen de loef wilden afsteken door als eerste een mens in de ruimte te krijgen.

Was je als kind al gefascineerd door de ruimtevaart of ben je je er pas op latere leeftijd in gaan verdiepen?

Ruimtevaart is zonder meer een jeugdliefde van mij. Ik groeide op in het Apollo-tijdperk, en in die tijd was werkelijk alles 'space'. Ik had een telescoop, correspondeerde met de Sterrenwacht in Utrecht en waande mij met een kartonnen doos op zelf een astronaut. (Grijnst) Ik zal het maar bekennen: Ik heb ooit de antenne van mijn buurmans wagen afgetrokken omdat mijn ruimtepak daardoor wat, euhm, opwindender leek. Op televisie was het niet anders: Ik keek naar Star Trek, The Thunderbirds, de Jetsons... Het hield voor alles de belofte in dat in het leven alles mogelijk is.

Je bent geen stripscenarist. Waarom heb je besloten je research onder te brengen in met name een graphic novel?

Het moet gezegd: het is verbijsterend dat van Gagarins avontuur nog geen film is gemaakt. Alles wat de Amerikanen in het verleden op het gebied van ruimtevaart ondernomen hebben, is terechtgekomen in een film. Denk maar aan Apollo 13, The Right Stuff of Stanley Kubricks 2001. Niet zo voor Gagarin, nochtans de eerste mens in de ruimte. Ik blijf het vreemd vinden. Maar goed, als er dan toch geen speelfilm over gemaakt is of wordt, dan komt een graphic novel dicht in de buurt van een verfilming. Het voordeel is dat je ook alles zelf kunt doen en je geen budget nodig hebt van ettelijke miljoenen euro's.
Mijn grote voordeel was dat ik een stripman ben. Net zoals iedereen groeide ik op met Kuifje. Ook hou ik van het wat deftiger genre van de graphic novel, oftewel de strips voor volwassenen. Ik vind ze prachtig getekend, maar vaak vind ik de scenario's toch wat mager. Toen ik eenmaal tekenaar Gustavo Garcia had ontmoet, spraken we in onze overmoed af dat het voor ons boek beter moest.

Mag ik stellen dat Gagarin een hommage is aan Kuifjes Mannen op de maan?

Het is een verkapte hommage aan Hergé, zeker. Hergé heeft met zijn 'maantweeluik' een hele generatie enthousiast gemaakt voor ruimtevaart. Door het spannende verhaal, maar evenzeer door die prachtige tekeningen. Als hommage nemen Gustavo Garcia en ik in een spread onze hoed diep af voor de Meester. We zijn op ruimtebasis Baikonoer, de bus met de kosmonauten rijdt door de woestijn, en in de verte zie je de raket staan. Dat is onze versie van de cover van Hergé's 'Raket naar de maan'. Maar er zitten meer crosslinks verwerkt in het boek, hoor. Ook uit Kubricks '2001' citeren we heimelijk, net als uit 'Solaris' van Tarkovski. Allemaal bedoeld als een saluut aan de grondleggers van het genre.'

In de inleiding van je boek vermeld je als een van de aanleidingen voor dit boek de eerste toerismereis van Dennis Tito. Bespeur ik daar enige jaloezie?

Nee hoor, het is gewoon een mooi verhaal. Dennis Tito is miljardair geworden op de beurs, maar groeide op als zoon van een kleermaker in Queens, New York. Hij heeft zijn droom verwezenlijkt. Een heel aardige man, trouwens.

Je bent voor de strip naar ondermeer Sterrenstad in Moskou en Kazachstan afgereisd. Waarvoor was dat belangrijk? Was er niet genoeg informatie beschikbaar of twijfelde je aan sommige informatie?

Journalistiek en research zijn het beste alibi om op de gekste plekken te komen. Dat heb ik van Kuifje geleerd. (Glimlacht) En bovendien: je kunt pas een scenario schrijven als je de hele materie geïnternaliseerd hebt. Research is dus een absolute voorwaarde. Ik had er overigens de tijd van mijn leven.

In je oorspronkelijke artikel voor Hollands Maandblad, wat tevens de aanzet is voor dit stripscenario, beschrijf je hoe je zonder enige controle het oorspronkelijke Joeri Gagarin-lanceerplatform van de Sojoez TM-32 tot op vijf meter kon benaderen, drie uur voor de lancering van een raket. Hoe kan zoiets?

Gods wegen zijn ondoorgrondelijk, maar de Russen kunnen er ook wat van, hoor. Als je eenmaal binnen bent op die ruimtebasis, kun je je gang gaan. Raar, maar waar.

Je vertelde eerder al dat de Russische ruimtevaart cult is, en de Amerikaanse ruimtevaart mainstream. Wat bedoel je daar precies mee?

De Amerikanen deden alles in de openheid, tot de maanlanding als live televisie-evenement aan toe. Bij de Russen bleef alles veel meer obscuur. Wat betreft hun ruimteavonturen had ik alleen maar grofkorrelige zwart-wit knipsels in mijn plakboeken. Dat is behoorlijk intrigerend! Wat werd daar nu weer in het diepste geheim bekokstoofd in Baikonoer? Enorm cult!

Wat fascineert je het meest aan Joeri Gagarin?

Je hebt Alexander de Grote, je hebt Columbus en je hebt de 'Columbus van de kosmos.' Om als eerste mens de dampkring te durven verruilen voor het Grote Onbekende, maakt je in mijn ogen een held van onze tijd.

Het boek heeft een universeel onderwerp. Mogen we verwachten dat 'Gagarin' ook in andere talen op de markt komt?

Hm, op dit moment wordt in Londen de Book Fair gehouden. Mijn uitgever heeft goede hoop onze graphic novel daar internationaal te verkopen. Aan het einde van de week weten we meer.

Lees als .pdf